Οι σημαίες της Ελληνικής Επανάστασης

Εικόνες από ένα όμορφο ηλιοβασίλεμα
Μάρτιος 24, 2019
Πόσο έμειναν οι περιοχές της Ελλάδας υπό τον οθωμανικό ζυγό
Μάρτιος 25, 2019

Σήμερα γιορτάζουμε την επέτειο της 25ης Μαρτίου και ένα θέμα στο οποίο αξίζει να αναφερθούμε, καθώς λίγοι γνωρίζουν, είναι  οι «σημαίες της ελληνικής Επανάστασης».

Ο όρος «σημαίες της Επανάστασης», περιλαμβάνει τις ιδιαίτερες σημαίες κάθε περιοχής, οι οποίες χρησιμοποιούνταν κυρίως κατά τον πρώτο χρόνο του αγώνα, καθώς από το 1822 και μετά θεσπίστηκε ειδικός νόμος που αφορούσε τη χρήση μιας συγκεκριμένης σημαίας. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι έπαψαν να υφίστανται  οι σημαίες της Επανάστασης μετά το 1822.

Η χρήση διαφορετικών σημαιών λοιπόν κατά το πρώτο έτος της επανάστασης προέκυψε επειδή δεν υπήρχε μια ενιαία διοίκηση. Έτσι ο κάθε οπλαρχηγός, εμπνευσμένος από το πάθος της ελευθερίας, τις ιστορικές του γνώσεις και το μίσος για τους Τούρκους, χρησιμοποιούσε τη δική του σημαία. Όλες, όμως, έφεραν το σημάδι του σταυρού σε συνδιασμό άλλοτε με μια κουκουβάγια ή έναν αετό. Η εμμονή ωστόσο στην παρουσία του σταυρού αποτελούσε μια προσπάθεια ετεροπροσδιορισμού προς την τουρκική ημισέληνο, η οποία κυριαρχεί στις σημαίες των Οθωμανών.

Σύνηθες σύμβολο ήταν και ο αναγεννώμενος Φοίνικας, όπως επίσης και το φίδι, το δόρυ, κλαδιά δάφνης, άγκυρες (για τα νησιά). Ο σταυρός συμβόλιζε τη χριστιανοσύνη και τη δικαιοσύνη του αγώνα, η ανεστραμμένη ημισέληνος τον ισλαμισμό και την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το δόρυ τη δύναμη των Ελλήνων, η άγκυρα τη σταθερότητα και την επιμονή του αγώνα, το φίδι τη γνώση και την ιερότητα του σκοπού τους, ενώ ο αετός τη βοήθεια του Θεού και της θρησκείας για τη διεξαγωγή του αγώνα.

Επίσης δεν έλειπαν ρήσεις όπως «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ», «ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ», «(Η) ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η ΘΑΝΑΤΟΣ», «ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΝΙΚΑ», «ΜΕΘ’ ΗΜΩΝ Ο ΘΕΟΣ», «Η ΤΑΝ Η ΕΠΙ ΤΑΣ», «ΕΚ ΤΗΣ ΣΤΑΚΤΗΣ ΜΟΥ ΑΝΑΓΕΝΝΩΜΑΙ» κ.τ.λ.

Η πρώτη, επαναστατική σημαία υψώθηκε στο Ιάσιο της Μολδαβίας στις 22 Φεβρουαρίου του 1821 από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και ευλογήθηκε από το Μητροπολίτη Βενιαμίν στη Μονή των Τριών Ιεραρχών  τέ σσερις μέρες μετά, η τρίχρωμη αυτή σημαία (μαύρο-άσπρο-κόκκινο) είχε προταθεί από το Νικόλαο Υψηλάντη και άλλους Φιλικούς.

  Στις 21 Μαρτίου του 1821, ωστόσο όταν έρχεται ο Ανδρέας Λόντος στην Πάτρα και καταλαμβάνει το φρούριο της πόλης χρησιμοποιεί κόκκινη σημαία με μαύρο σταυρό στη μέση, η οποία αργότερα ευλογήθηκε στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό.

Την ίδια μέρα οπλαρχηγοί, πρόκριτοι, προεστοί, αρχιερείς και πολυάριθμα παλικάρια συγκεντρώνονται στη Μονή της Αγίας Λαύρας, έχοντας ως λάβαρο τη χρυσοκέντητη εικονισματοποδιά της Κοίμησης της Θεοτόκου που κοσμούσε την Ωραία Πύλη του ναού της Μονής, την οποία ύψωσε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ορκίζοντάς τους.  

Κάποιες άλλες σημαίες που χρησιμοποιήθηκαν είναι οι ακόλουθες:

Οι Καλαρρυτήνοι της Ηπείρου είχαν λευκή σημαία με κόκκινο σταυρό.

Οι Βαρβιτσιώτες, οπλαρχηγοί της Πελοποννήσου, είχαν την τρίχρωμη σημαία του Υψηλάντη μαζί με γαλάζιο σταυρό.

Ο Αθανάσιος Διάκος είχε λευκή σημαία, με τον Άγιο Γεώργιο στη μέση και την επιγραφή «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η ΘΑΝΑΤΟΣ»·

 Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, χρησιμοποιούσε τη σημαία της οικογένειάς του, η οποία ήταν λευκή με γαλάζιο σταυρό στη μέση. 

Στην Τρίπολη, ο Γρηγόριος Δίκαιος Παπαφλέσσας έσχισε το βαθύ γαλάζιο εσώρασό του σχημάτισε ένα τετράγωνο και διέταξε το πρωτοπαλίκαρό του, Παναγιώτη Κεφαλά, να σχίσει δύο λουρίδες από την άσπρη φουστανέλα του, έτσι ώστε να σχηματίζουν σταυρό.

Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, η γνωστότερη (μαζί με τη Μαντώ Μαυρογένους) γυναίκα του αγώνα, χρησιμοποιούσε σημαία η οποία είχε κόκκινο περίγυρο, μπλε φόντο και έφερε βυζαντινό μονοκέφαλο αετό και στο κάτω μέρος της το φοίνικα και την άγκυρα.

Ο Μάρκος Μπότσαρης, χρησιμοποιεί κατάλευκη σημαία με κυανό σταυρό πλαισιωμένο από δάφνη. 

Ο Μακεδόνας αγωνιστής Νικόλαος Τσάμης χρησιμοποιούσε μια λευκή σημαία, με γαλάζιο σταυρό, η οποία στα δύο αριστερά της τετράγωνα έγραφε «ΣΗΜΕΑ ΕΛΗΝΗΚΗ» και «ΝΗΚΟΛΑ ΤΣΑΜΗΣ».Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως παρουσιάζουν και οι σημαίες των νησιών του Αιγαίου, οι οποίες έμοιαζαν αρκετά μεταξύ τους και έφεραν έντονα τα αλληγορικά Φιλικά στοιχεία.

Οι σημαίες των Σπετσών και των Ψαρών έφεραν την επιγραφή «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η ΘΑΝΑΤΟΣ», της Ύδρας έφερε την επιγραφή «Η ΤΑΝ Η ΕΠΙ ΤΑΣ», ενώ και οι τρεις σημαίες της Σάμου έφεραν τα «ΗΕ» «ΗΘ» (Ή ελευθερία ή θάνατος).

 Η σημαία της Μάνης τέλος ήταν λευκή με γαλάζιο σταυρό και τις επιγραφές «ΝΙΚΗ Η ΘΑΝΑΤΟΣ» και «Η ΤΑΝ Η ΕΠΙ ΤΑΣ»

Της Αρετής Κούρτη

Πηγή: Έντυπος τύπος Aria Free Press