Οι Απόκριες και το Καρναβάλι στην Αιτωλοακαρνανία!

Τσικνοπέμπτη
Φεβρουάριος 20, 2020
Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Δικαιοσύνης
Φεβρουάριος 20, 2020

 

Οι Απόκριες και το Καρναβάλι, είναι για όλους μας, μέρες γλεντιού μεταμφίεσης και ξεγνοιασιάς.
Κατά πάσα πιθανότητα η λέξη Καρναβάλι, προέρχεται από τις λατινικές λέξεις «carrus navalis», που σημαίνουν ναυτικό αμαξίδιο. Κι αυτό γιατί, στις πομπές που γίνονταν κατά την διάρκεια των Ελευσίνιων Μυστηρίων, (που όπως και τα Διονύσια, ήταν οι πρόγονοι του σημερινού καρναβαλιού), για να μεταφερθεί το Ιερό Πέπλο της Αθηνάς στον Παρθενώνα, μέσω της Ιεράς Οδού, παρήλαυνε και μια μικρογραφία Ιερού Πλοίου. Οι μικρογραφίες αυτές είχαν ρόδες, τις στόλιζαν με άνθη και καρπούς, και έπαιρναν μέρος στις πομπές.

Οι μεταμφιέσεις πρωτοεμφανίζονται περίπου το 2000 π.Χ. στην Ασία, και συγκεκριμένα στη Μεσοποταμία και τη Βαβυλώνα. «Η δούλα ντύνεται κυρά και ο υπηρέτης αφέντης».
Με την πάροδο των χρόνων, η περίοδος πριν την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής, συνδέθηκε με την ελευθερία της διασκέδασης που επιτρέπει τη μεταμφίεση, και μέσα από λαϊκά δρώμενα ήθη και έθιμα, έφτασε μέχρι τις μέρες μας, με διασκεδάσεις, συμπόσια, με τις «μουτσούνες», τους «κουδουνάτους» που με αθυροστομίες και αστεία πειράζουν όποιον βρουν στον δρόμο τους και δρώμενα με εικονικές μάχες ή δίκες.
Μπορεί λοιπόν το Καρναβάλι και οι Απόκριες να ξεκίνησαν από πολύ παλιά, μπορεί οι γιορτές αυτές να πήραν πολλά ονόματα, αλλά ένα πράγμα παρέμεινε σταθερό. Η διάθεση του ανθρώπου να μασκαρευτεί, να γελάσει, να διασκεδάσει ή απλά να γιορτάσει την αγάπη του για την ζωή.

Η αρχή των εορταστικών εκδηλώσεων γίνεται με την Τσικνοπέμπτη. Οι τρεις εβδομάδες πριν την αρχή της Σαρακοστής ονομάζονται Προφωνή, Κρεατινή και τηςΤυροφάγου.

Στο μέσο της Κρεατινής (της 2ης) εβδομάδας βρίσκεται η Τσικνοπέμπτη, κατά την οποία παραδοσιακά καταναλώνεται μεγάλη ποσότητα κρέατος, εν είδει προετοιμασίας για τη νηστεία της Σαρακοστής. Για την ορθόδοξη παράδοση, οι νηστείες της Τετάρτης και της Παρασκευής είναι σημαντικές, οπότε η Πέμπτη θεωρούνταν η καταλληλότερη μέρα για κραιπάλες και καθιερώθηκε να γιορτάζεται την Πέμπτη, που είναι 11 ημέρες πριν την Καθαρά ∆ευτέρα. Είναι ημέρα χαράς αλλά και προετοιμασίας για τους Ελληνορθόδοξους χριστιανούς, καθώς η σαρανταήμερη περίοδος της Σαρακοστής πριν το Πάσχα πλησιάζει. Την μέρα αυτή επιβάλλεται από το έθιμο το ψήσιμο κρέατος στα κάρβουνα.
Ακόμα και οι πιο φτωχοί άνθρωποι κάθε περιοχής, πρέπει να ψήσουν κρέας ώστε να μυρίσει το σπίτι τους και όλοι να ξέρουν ότι γιορτάζουν!

Παλιότερα στην ελληνική επαρχία μοίραζαν πιατέλες με το τσικνισμένο κρέας σε όλη την γειτονιά για να στείλουν την μυρωδιά του ψητού σε κάθε άκρη του χωριού. Σήμερα η Τσικνοπέμπτη θεωρείται η αρχή της αποκριάς.

Στο τόπο μας, αυτές οι μέρες γιορτάζονται με διάφορετικά ήθη και έθιμα που επικρατούν ανά πόλη ή χωριό.
​Απόκριες και δε θα μπορούσε κανείς να παραλείψει να επισκεφτεί την Αμφιλοχία. Τα τελευταία χρόνια η γιορτή των Αποκρεών γιορτάζεται με λαμπρότητα στην πόλη που έχει καταστεί σε σημείο αναφοράς της ευρύτερης περιοχής. Την Τσικνοπέμπτη Αμφιλοχιώτες όλων των ηλικιών ντύνονται μασκαράδες, γυρνούν σε φιλικά σπίτια και ξεφαντώνουν στα κέντρα διασκέδασης της πόλης.

Οι εκδηλώσεις στην Αμφιλοχία, ξεκινούν την Παρασκευή του τριημέρου της Αποκριάς, με τα μέλη της θεατρικού τμήματος του Πολιτιστικού Κέντρου Αμφιλοχίας, να περιδιαβαίνουν τις γειτονιές της πόλης, παριστάνοντας το θεατρικό δρώμενο «Πανάρατος», συνοδεία της Φιλαρμονικής του Δήμου και των «ντελάληδων» που διαλαλούν την έναρξη των αποκριάτικων εκδηλώσεων. Το πολύ παλιό θεατρικό δρώμενο – λαϊκή παντομίμα του Πανάρατου εμπεριέχει στοιχεία και επιρροές από την «Ερωφίλη» του Χορτάτση.

Ο «Πανάρατος» έχει αναβιώσει στην Αμφιλοχία τα τελευταία χρόνια, στα πλαίσια των προσπαθειών που γίνονται, για ανακίνηση των εθίμων και των παραδόσεων που χάνονται μέσα στο χρόνο και που συνθέτουν κομμάτια της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, τα τελευταία χρόνια, πρωταγωνιστής και μπροστάρης της «Καρβασαριώτικης Αποκριάς» έχει αναδειχθεί, η κλασσική φιγούρα του μπερντέ των καραγκιοζοπαιχτών, ο Μπάρμπα – Γιώργος. Στιγμές της «ζωής» του τοπικού ήρωα αναπαρίστανται σε όλες τις εκδηλώσεις της Αποκριάς. Η «καταγωγή» του Μπάρμπα – Γιώργου, άλλωστε, είναι από την Αμφιλοχία, καθώς αποτελεί δημιούργημα του αειμνήστου Καρβασαριώτη καραγκιοζοπαίχτη Γιάννη Ρούλια.

Το Σάββατο γιορτάζεται η «Τυρινή» στην πλατεία Λέκκα. Στην γιορτή της Τυρινής συμμετέχουν τα χορευτικά τμήματα όλων των πολιτιστικών τμημάτων των Δημοτικών Διαμερισμάτων του Δήμου Αμφιλοχίας. Επίσης, σ’ ένα πλούσιο τραπέζι τοπικών συνταγών, προσφέρονται σε όλους τους παρευρισκόμενους τα πασίγνωστα τοπικά τυροκομικά προϊόντα (γραβιέρα, κεφαλογραβιέρα, πεκορίνο) μαζί με γαλατόπιτες, τυρόπιτες και άφθονο τσίπουρο.

Την καταληκτική Κυριακή της Αποκριάς η πόλη πλημμυρίζει από τα φανταχτερά χρώματα του καρναβαλιού και μετατρέπεται σε ένα ψηφιδωτό σάτιρας και διασκέδασης. Το καρναβάλι της Αμφιλοχίας πλαισιώνεται από μεγάλη συμμετοχή τμημάτων από την Αμφιλοχία, τα γύρω χωριά, αλλά και άλλες πόλεις, όπως το Αγρίνιο. Μετά την παρέλαση των μεταμφιεσμένων και των αρμάτων, ο βασιλιάς «καρνάβαλος» παραδίδεται στις φλόγες μέσα στον όρμο της Αμφιλοχίας (στην παραλία), κάτω από έναν πολύχρωμο, από τις λάμψεις των βεγγαλικών, ουρανό.

​Την Καθαρά Δευτέρα τέλος γιορτάζονται τα «Κούλουμα» στο Ανοιξιάτικο, καθώς και στο Σπάρτο, στην παραλία «Κουλούρι», όπου γίνεται η «Γιορτή Μυδιού».

Ένας δήμος που τα τελευταία χρόνια και συγκεκριμένα μετά την καλλικρατική ένωση έκανε μια πολύ ωραία και επιτυχημένη προσπάθεια για την γιορτή των αποκρεών είναι αυτός του Αστακού. Πρόκειται για ένα εγχείρημα, στο οποιό συμμετέχουν με μεγάλη ευχαρίστηση και προσωπική δουλειά όλοι οι δημότες του Αστακού. Κύριος στόχος του είναι να προσφέρει σε όλους τους κατοίκους του Αστακού αλλά και τους επισκέπτες του στιγμές κεφιού, διασκέδασης και ξεφαντώματος με προοπτική την καθιέρωσή του σε πολιτιστικό θεσμό.
​Αξίζει να αναφερθούμε και στο καρναβάλι της Τσικνοπέμπτης στην Βόνιτσα. Ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων – Δημοτικών Σχολείων Βόνιτσας, σε συνεργασία με τον Δήμο Ακτίου-Βόνιτσας, διοργανώνουν την Τσικνοπέμπτη, μια μεγάλη Γιορτή περιλαμβάνοντας την Μεγάλη Παρέλαση, στην οποία θα συμμετέχουν παιδιά και Γονείς ντυμένοι ανά τάξη σε γκρουπ, καθώς και μεγάλο φαγοπότι στην πλατεία. Οι κάτοικοι μες προσκαλούν, να διασκεδάσουμε και να γιορτάσουμε μια διαφορετική Τσικνοπέμπτη.

Στο πλαίσιο των αποκριάτικων πολιτιστικών εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων στην Βόνιτσας, επιζεί το έθιμο του ‘Γληγοράκη’, που λαβαίνει Χώρα την Καθαρή Δευτέρα. Μέσω μιας απλής ψαράδικης ιστορίας, έχει ως στόχο τον σκωπτικό σχολιασμό της επικαιρότητας.

Το έθιμο αυτό του «Αχυρένιου – Γρηγοράκη», γίνεται κάθε Καθαρά Δευτέρα και είναι μια Νότια παράδοση που συνδυάζει σάτιρα, διασκέδαση και προσφέρει ξεχωριστές στιγμές διασκέδασης στους ντόπιους αλλά και στους ξένους.
​Μια εκδοχή το θέλει εξέλιξη της συνοπτικής παράστασης κάποιων μοναχών της Αγίας Παρασκευής σε βάρος του Μονάχου με το όνομα Γρηγόριος. Άλλη το θεωρεί εξέλιξη του παιχνιδιού των παιδιών του Κόκκινου σε βάρος ενός γραφικού τύπου με τα χαρακτηριστικά του Γληγοράκη (ρακένδυτος με οξύ πνεύμα και υπερμεγέθη σεξουαλικά όργανα.). τέλος κάποιοι το θεωρούν κληρονομιά από τους Βενετσιάνους που κατείχαν την περιοχή.

Σε κάθε περίπτωση πάντως όπως τελείτε μέχρι τις μέρες μας έχει εμφανή στοιχεία της διονυσιακής τελετής και των αρχαίων τελετών για την υποδοχή ,της άνοιξης. Η διατήρηση του και ο εμπλουτισμός του δρώμενου σύμφωνα σήμερα οφείλεται σίγουρα στους ντόπιους ψαράδες που κάθε χρόνο την αποκριά θυμούνται εκείνο τον ρακένδυτο ψαρά και τον καταδικάζουν με τον δικό τους τρόπο.

Αφού πιουν και μασκαρευτούν από το Σαββατόβραδο της Τυρινής ως την Καθαρά Δευτέρα, βλέπουν τον αρνητή της θάλασσας να ξανάρχεται όπως τότε που τον έφεραν σηκωτό για να τον οδέψουν στο κοιμητήριο του ψαράδικου οικισμού. Πρόχειρα φτιαγμένοι από άχυρο και παλιόρουχα κάνει την είσοδο του πάνω σε ένα γάιδαρο που τον τραβά ένας δραγάτης και τον παραστέκουν δυο πρατάριδες γιδοβοσκοί. Χρόνια τώρα οι ρόλοι είναι μοιρασμένοι. Η μάνα του, η γυναίκα του οι μοιρολογίστρες, ο γιατρός του, οι συγγενείς και ο παπάς. Κάθε χρόνο η προσπάθειες του γιατρού να τον σώσει αποβαίνουν άκαρπες. Φορτώνουν τον Γληγοράκη πάνω στο γάιδαρο και τον περιφέρουν μοιρολογήτρες. Που και που σταματάνε να κάνουν γνωμάτευση. Σε κάθε στάση δίνεται και μια μικρή θεατρική παράσταση. Ο γιατρός ρωτάει τον ίδιο και τους συγγενείς για να βγάλει γνωμάτευση. Με το πέρασμα των χρόνων η γνωμάτευση άρχισε να προσαρμόζεται στα δεδομένα στης εποχής και κατέληξε σε αναπαράσταση και διακωμώδηση της πραγματικότητας.

Μέσα στα μοιρολόγια και θρήνους πλησιάζει ο παπάς με τα παπαδοπαίδια. Τα λόγια του είναι παραλλειγμένα τροπάρια της νεκρώσιμης ακολουθίας. Το δειλινό στη κεντρική πλατεία της Βόνιτσας δίνονταν η πιο μεγάλη παράσταση. Γλέντι με θαλασσινά και άφθονο κρασί, χορός και τραγούδι. Προς το τέλος της τελετής κάποιος εκφωνούσε τον επικήδειο που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μια καυστική σάτιρα της επικαιρότητας.
​Το τελειωτικό ξεφάντωμα βέβαια γίνεται το βράδυ όταν ο Γληγοράκης στην άκρη του γιαλού ή μέσα σε πρόχειρα κατασκευασμένη βάρκα ρίχνεται στη φωτιά.

Συνέχεια έχει το καρναβάλι της Ναυπάκτου. Στο δήμο Ναυπακτίας, η δημιουργική διάθεση, η έμπνευση, η χαρά, η αισιοδοξία και ο εθελοντισμός αποτελούν τα συστατικά στοιχεία που συνθέτουν το πρόγραμμα των καρναβαλικών εκδηλώσεων του Δήμου.

Η ενεργοποίηση των δημοτών και κυρίως των νέων, η συμμετοχή των πολιτιστικών συλλόγων και των επαγγελματικών φορέων και η αξιοποίηση του καλλιτεχνικού δυναμικού της τοπικής κοινωνίας διαμορφώνουν ένα πλούσιο και αξιόλογο πρόγραμμα με το οποίο δημιουργείται κλίμα χαράς και αισιοδοξίας ενώ συνάμα προάγεται και το πνεύμα του εθελοντισμού. Οι εκδηλώσεις συνήθως ξεκινούν ένα Σάββατο πριν, με συναυλίες από νεανικά συγκροτήματα της πόλης, δίνοντας το έναυσμα για το ξεφάντωμα που θα ακολουθήσει την περίοδο της Αποκριάς. Ξεχωριστό δρώμενο αποτελεί ο Επαχτίτικος Γάμος που παρουσιάζεται κάθε Τσικνοπέμπτη από το 1997. Η εβδομάδα πριν το γάμο, η ημέρα και η νύχτα του γάμου ζωντανεύουν θεατρικά, με αρκετή σάτιρα και με στοιχεία της εποχής που καθορίζουν κάθε χρόνο το σενάριο. Το Σάββατο πραγματοποιείται η καθιερωμένη εκδήλωση »Νταβάδες στην οδό Μεζεδίων». Εκεί Ναυπάκτιοι και μη, επισκέπτες και περαστικοί γίνονται όλοι μια παρέα στο Στενοπάζαρο, πέρνοντας μια ευχάριστη γεύση από τα παλιά.

Οι εκδηλώσεις κορυφώνονται την Κυριακή της Αποκριάς με την νυχτερινή παρέλαση των αρμάτων, που διασχίσει τον κεντρικό δρόμο της πόλης και καταλήγει στο λιμάνι. Μετά τους μασκαράδες, σειρά έχει η Καθαρά Δευτέρα με εκδηλώσεις συτή τη φορά στο Αντίριο.

Στη γιορτή των Αποκρεών όμως συμμετέχει ενεργά και η πρωτεύουσα του νομού μας, το Μεσολόγγι. Στη πόλη του Μεσολογγίου, εδώ και 27 χρόνια, διοργανώνεται ένα πολύ μεγάλο καρναβάλι με όλους τους πολίτες να συμμετέχουν ενεργά. Συνδράμουν άλλωστε σε αυτό το εγχείρημα και οι διοργανωτές του πατρινού καρναβαλιού. Η γιορτή ξεκινά μέρες πριν με διάφορα happenings τόσο για τους μικρούς φίλους του καρναβαλιού όσο και για τα πιο μεγάλα «παιδιά». Την Κυριακή της αποκριάς έχουμε την κορύφωση των εκδηλώσεων, κατά τη διάρκεια της οποίας, πληρώματα με πρωτότυπες και πολύχρωμες στολές, με έξυπνα, χειροποίητα άρματα αλλά και με πολύ κέφι και καλή διάθεση παρελαύνουν από την οδό Ελευθέρων Πολιορκημένων και καταλήγουν στην Κεντρική πλατεία. Εκεί υπό τους ρυθμούς ελληνικής και ξένης μουσική παρουσιάζουν τα χορευτικά τους και αργά το βράδυ μετά από ένα show πυροτεχνημάτων στον Μεσολογγίτικο ουρανό ο καρνάβαλος παραδίνεται στην πυρά με τα πληρώματα και πλήθος κόσμου να χορεύουν γύρω του. Η γιορτή βέβαια συνεχίζεται στα bar και τα club της πόλης, όπου τα πάρτι κρατούν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

Την καθαρά Δευτέρα, ο Δήμος κάνει Κούλουμα με όλους τους δημότες να είναι καλεσμένοι σε κοντινές παραλίες για το καθιερωμένο πέταγμα του αετού με έναν συνδυασμό από άφθονο φαγητό και κέφι να ολοκληρώνει το όμορφο σκηνικό.

​Καταλήγοντας δε πρέπει να ξεχάσουμε να αναφερθούμε και στο Δήμο Αγρινίου, ο οποίος μπορεί να μην διοργανώνει πλέον καρναβάλι, σε αντίθεση με ποιο παλιά χρόνια που έκανε στο κέντρο της πόλης, έπειτα ακολούθησε αυτό του Αγίου Κων/νου, αλλά έλαβε τέλος με την συνένωση με τον δήμο Αγρινίου.. ωστόσο δεν αφήνει τους δημότες του απογοητευμένους.

Την περσινή χρονιά, για την ημέρα της Τσικνοπέμπτης, ήταν η πρώτη φορά που έμποροι του Αγρινίου, ανέλαβαν μια πρωτοβουλία, που σε πολλές άλλες περιοχές πραγματοποιείται επί χρόνια, υπό την σκέπη των τοπικών Εμπορικών Συλλόγων. Οι έμποροι λοιπόν ενός από τους πλέον κεντρικούς εμπορικούς δρόμους, την Ι. Σταϊκου, αποφάσισαν να γιορτάσουν μαζί με τους πολίτες και τους πελάτες τους, την Τσικνοπέμπτη. Όσον αφορά τις απόκριες και τις εκδηλώσεις εκείνων των ημερών, οφείλουμε να αναφέρουμε, ότι από τη Παρασκευή αρχίζουν οι εκδηλώσεις στο κέντρο της πόλης με αποκριάτικα πάρτι. Σε αυτά συμμετέχουν ταχυδακτυλουργοί, κλόουν, ζογκλέρ, καρτούν, η Big Band της Φιλαρμονικής του Δήμου Αγρινίου και ξυλοπόδαροι. Ενώ δεν λείπουν και διάφορες άλλες ευχάριστες εκπλήξεις για μικρούς και μεγάλους.

Τα κούλουμα, την Καθαρά Δευτέρα, τιμούνται δεόντως σε όλο το εύρος του διευρυμένου δήμου. Πατροπαράδοτα φαγητά και άφθονο κρασί περιμένουν τους επισκέπτες στην πόλη του Αγρινίου στο Δημοτικό Πάρκο. Στις δημοτικές ενότητες του νέου δήμου τα κούλουμα εορτάζονται στο Αγγελόκαστρο, στον Αράκυνθο, στα Αμπάρια Παναιτωλίου, στη Μακρυνεία, στη Λίμνη Στράτου, στο Περιθώρι Σκουτεράς, στη Δουγρή Τριχωνίδας Παραβόλας και τη Γέφυρα Επισκοπής Παρακαμπυλίων.

Πηγή  : έντυπος τύπος ARIA FREE PRESS