Η Αιτωλική συμπολιτεία

Πρόσκληση για την 11η/2018 Συνεδρίαση της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής Δήμου Αγρινίου
Νοέμβριος 15, 2018
Πρόσκληση εορτασμού ημέρας των ένοπλων δυνάμεων
Νοέμβριος 16, 2018

Η Αιτωλική συμπολιτεία

Οι Αιτωλοί για την αντιμετώπιση των εχθρικών επιδρομών στην περιοχή τους, από τα μέσα περίπου του 4ου αι. π.Χ., δημιούργησαν ένα χαλαρό πολιτικό σύνδεσμο, το «Κοινό των Αιτωλών».

Αυτή η ένωση τον 3ο αι. π.Χ. μετά την απόκρουση των Γαλατών (278 π.Χ.) και την ανάληψη της προστασίας του μαντείου των Δελφών, απέκτησε ιδιαίτερη σπουδαιότητα και εξελίχθηκε στην Αιτωλική συμπολιτεία.

Η οργάνωσή της ήταν δημοκρατική, δηλαδή όλοι οι πολίτες της συμπολιτείας ήταν μέλη της συνέλευσης, η οποία εξέλεγε τους άρχοντες, αποφάσιζε για πόλεμο ή ειρήνη και ψήφιζε τους νόμους.

Όλες οι πόλεις είχαν κοινό νόμισμα, τα ίδια μέτρα και σταθμά. Στη διάρκεια του 3ου αι. π.Χ. η συμπολιτεία έφτασε στο απόγειο της δύναμης της, καθώς περιελάμβανε τότε όλες τις πόλεις της κεντρικής Ελλάδας από το Μαλλιακό κόλπο μέχρι τον Κορινθιακό και τις εκβολές του Αχελώου.

 

Στατήρας* τον Κοινού των Αιτωλών. Κόπηκε μετά την απόκρουση των Γαλατών. Εικονίζει γυναίκα καθιστή, την Αιτωλία, που πατάει σε γαλατικές ασπίδες. (Αθήνα, Νομισματικό Μουσείο)

Στατήρας* τον Κοινού των Αιτωλών.

Κόπηκε μετά την απόκρουση των Γαλατών. Εικονίζει γυναίκα καθιστή, την Αιτωλία, που πατάει σε γαλατικές ασπίδες. (Αθήνα, Νομισματικό Μουσείο)

Οι συμπολιτείες

 Η αποδυνάμωση του θεσμού της πόλης-κράτους και η επιδίωξη των βασιλέων της Μακεδονίας να επεκταθούν προς το νότο ήταν οι αιτίες που οδήγησαν πολλές πόλεις, ιδιαίτερα απομονωμένων περιοχών, να προχωρήσουν στη συγκρότηση ομοσπονδιακών κρατών.

Το νέο πολιτειακό σχήμα χρησιμοποίησαν κυρίως οι Αιτωλοί και οι Αχαϊκές πόλεις της Πελοποννήσου.

το «Κοινό των Αιτωλών»

Λόγω της μεγάλης γεωγραφικής έκτασης του Αιτωλικού Κράτους και της κοινής καταγωγής των Αιτωλικών φυλών (Έθνη), δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις αποδοχής ενός κοινού συστήματος “Αρχής” που έδινε τη δυνατότητα στα όργανά της να ασκούν εξουσία, τα “Παναιτωλικά”  με το συντονισμό των ενεργειών των τοπικών Κοινοτήτων, κυρίως σε θέματα ασφάλειας, άμυνας,  επίλυσης διαφορών  με τη μορφή αμερόληπτης διαιτησίας.

Στα μέσα του 5ου π. Χ. αιώνα εμφανίζεται να υπάρχει μια Κεντρική Αρχή, μια Κυβέρνηση, ένα μόνο Έθνος, το Κοινό των Αιτωλών.

Το πολίτευμα των περισσότερων Ακαρνανικών πόλεων ήταν το δημοκρατικό .

Υπήρχε ένα είδος ομοσπονδίας μεταξύ τους, το Κοινό των Ακαρνάνων.

Σημαντικότερη πόλη και έδρα τους ήταν η αρχαία Στράτος.

 

Το πολίτευμα αυτό συνίστατο στην ομοσπονδιακή διάρθρωση, θεμελιωμένη στην αναγνώριση της ισοτιμίας και της ισοπολιτείας καθώς και στην ολοκληρωτική αυτονομία των μελών της. Διαφέρει από άλλα πολιτεύματα όπως η Δημοκρατία των Αθηνών, όπου υπάρχει στρατιωτική κυριαρχία επί άλλων μικρότερων προσαρτημένων πόλεων.

Στην Αιτωλική Συμπολιτεία κανένα μέλος δεν ηγεμονεύει επί άλλων, όλοι οι οικισμοί, όσο μικροί και να είναι μετέχουν ισότιμα, εκλέγουν τους δικούς τους τοπικούς άρχοντες κα έχουν τους δικούς τους τοπικούς νόμους υπό την προϋπόθεση το πολίτευμα να είναι Δημοκρατικό. Η ομοσπονδιακή κεντρική διοίκηση καθορίζει την εξωτερική πολιτική της Συμπολιτείας (εδαφικές διαφορές πόλεων ή μελών, διπλωματικές σχέσεις με άλλα Κράτη, διοίκηση στρατιωτικών δυνάμεων) και έχει το προνόμιο να κόβει νομίσματα.

Άμεση δημοκρατία

Οι Αιτωλοί έχουν άμεση δημοκρατία, όχι έμμεση όπως η Αχαϊκή Συμπολιτεία όπου η ψηφοφορία γινόταν κατά πόλεις. Στην Αιτωλική Συμπολιτεία τα όργανα της ομοσπονδιακής κεντρικής διοίκησης ήταν αιρετά και εκλέγονταν με άμεση και καθολική ψηφοφορία στην ομοσπονδιακή Συνέλευση, ανώτατο και κυρίαρχο Σώμα της Συμπολιτείας (κάτι αντίστοιχο με την Εκκλησία των Αθηνών).

Δύο φορές το χρόνο σε τακτικές Συνόδους

Οι συμπολιτευόμενοι άρρενες Αιτωλοί συνέρχονταν δύο φορές το χρόνο σε τακτικές Συνόδους, μια την Άνοιξη, τα Παναιτωλικά, σε διαφορετικές κάθε φορά πόλεις της Συμπολιτείας και μια το Φθινόπωρο, τα Θερμικά, πάντα αυτή τη φορά στο Θέρμο.

 

Η Βουλή

Συμπολιτειακό σώμα ήταν η Βουλή επίσης, δηλαδή το Συνέδριο των Αιτωλών, καθώς και οι Απόκλητοι, ολιγομελές σώμα που εκλέγονταν από τη Βουλή και  αποτελούσαν το Συμβούλιο του Ανώτατου Άρχοντα, του Στρατηγού.

Ο Στρατηγός ή Αιτωλάρχης – άρχων του Αιτωλικού Κράτους εκλεγόταν από την ομοσπονδιακή Αιτωλική Συνέλευση και η θητεία του διαρκούσε ένα χρόνο.

Εκλέγονταν επίσης άλλοι δύο επώνυμοι άρχοντες με την ίδια  χρονική θητεία, ο Γραμματέας που ασχολείτο κυρίως με θέματα οικονομίας του Κράτους ως δημόσιος Ταμίας (κρατούσε το θησαυροφυλάκιο)  και ο Ίππαρχος, ο οποίος διοικούσε το ιππικό (πολεμική μηχανή της εποχής) και γενικά το στρατό.

    Κάθε Αιτωλός  που είχε συμπληρώσει το 30ο έτος  μπορούσε να βάλει υποψηφιότητα.

 Εκτός από τον περιορισμό του χρόνου άσκησης εξουσίας από το Στρατηγό και τους άλλους επώνυμους άρχοντες, ίσχυε και μια άλλη θεμελιακή αρχή στην οποία οφείλονταν η μακροβιότητα του Αιτωλικού Κράτους.

Ήταν το καθεστώς που στερούσε από τον διατελέσαντα Στρατηγό το δικαίωμα να υποβάλει εκ νέου υποψηφιότητα για την επανεκλογή του στο  ίδιο αξίωμα πριν παρέλθουν 6 έτη.  Αυτό λειτουργούσε ως δικλείδα ασφάλειας, αφού δεν είχε τη δυνατότητα να αποκτήσει ισχυρά ερείσματα  στον κρατικό μηχανισμό που θα του επέτρεπαν να διολισθήσει ενδεχομένως στη διαφθορά  και την εκτροπή από τη συμπολιτειακή νομιμότητα.

 Ο θεσμός της ισοπολιτείας

    Ο θεσμός της ισοπολιτείας  ίσχυε για τους πολίτες που δεν ήταν μέλη της Συμπολιτείας. Γι αυτούς ιδρύονταν αμοιβαίες σχέσεις ισοπολιτείας και τους παρέχονταν πλήρη δικαιώματα στην περιοχή όπου επέλεγαν να εγκατασταθούν όπως το δικαίωμα της επιγαμίας, δηλαδή γάμων μεταξύ πολιτών διαφορετικών πόλεων, καθώς και το δικαίωμα να αποκτήσουν γη. Άλλο ένα δικαίωμα ήταν αυτό της Ασυλίας, κατά της αυθαίρετης σύλησης των ατόμων και της διαρπαγής των αγαθών τους. Άλλος ένας θεσμός ήταν αυτός της Προξενίας  που τον απένειμαν κυρίως σε ξένους ως ένδειξη τιμής και αναγνώρισης των υπηρεσιών που προσέφεραν στο Αιτωλικό Κράτος.

Σύγχρονα Κράτη όπως οι ΗΠΑ, η Γερμανία και η Ελβετία έχουν ως πρότυπο το αρχαίο αυτό πολίτευμα.

Η Αιτωλική Συμπολιτεία θα σβήσει το 189 π.Χ. με τη Ρωμαϊκή εισβολή και επικυριαρχία.

του Φάνη Μπισμπίκη