Η θυσία του Ζαλόγγου

90χρονη Τσέχα γιαγιά μετατρέπει χωριό σε έργο τέχνης ζωγραφίζοντας παντού λουλούδια
Μάιος 1, 2019
Θεός Διόνυσος – Μύθοι και Λατρείες
Μάιος 1, 2019

…στην ποίηση και στην λογοτεχνία
Οι Σουλιώτισσες από Ary Scheffer (1827)

18 Δεκεμβρίου 1803: η θυσία στο Ζάλογγο

Η θυσία αυτή των γυναικών συγκίνησε τον υπόδουλο ελληνικό λαό κι ενέπνευσε επώνυμους κι ποιητές, λογοτέχνες και καλλιτέχνες από τότε.
(από το ποίημα της Μυρτιώτισσας: «Σουλιώτισσες». μερικοί στί­χοι εμπνευσμένοι από το Ζάλογγο:)

Ω! σεις που μου γεννήσατε

την πρώτη ανατριχίλα του ονείρου

και του θαυμασμού στην παιδική ψυχή

και της καρδιάς μου πρώιμα

τ’ ανοίξατε τα φύλλα για ναρτ’η

θεία της ποίησης πνοή να ξεχυθεί.
Μόνο σα μέστωσε η καρδιά

κι ωρίμασε μου η σκέψη,

κατ’ απ’ τον αιματόχρυσο,

μια μέρα ηλιοσωρό, που απλώνονταν στο Ζάλογγο,

προτού να βασιλέψει,

ω! θάμα! οραματίστηκα τον τραγικό χορό.

 

Ο Διον. Σολωμός γράφει:

Ταις εμάζωξε στο μέρος

Του Ζαλόγγου το ακρινό

Της Ελευθερίας ο έρως

Και ταις έμπνευσε χορό.

.

Τέτοιο πήδημα δεν είδαν

ούτε γάμοι ούτε χαρές

Κι άλλες μέσα τουςπηδούσαν

Αθωότερες ζωές.

.

Τα φορέματα σφυρίζαν

Και τα ξέπλεκα μαλλιά

κάθε γύρο που εγυρίζαν

Κι από πάνω έλειπε μια.

.

Δίχως γόγγυσμα κι αντάρα

παρά εκείνη μοναχά

όπου εκάμαν με την κάρα

Με τα στήθη στα γκρεμνά.

 

image

Ο Γεώργιος Στρατήγης ο ποιητής, έγραψε ένα ποίημα με την ευκαιρία της 25 Μαρτίου 1880 που δημοσιεύτηκε στην εφηρίδα «ΣΦΑΙΡΑ» του Πειραιά στις 29/3/1880:

Δόσε μου Δόξα ένα φτερό, απ’ τα φτερά σου ένα,

Να γράψω για τους σταυραετούς με το φτερό σου πέννα.

Μεγάλη είν’η ιστορία μας και κάθε της σελίδα

θέλει πινέλο τ’Απελλή, του Ομήρου τη γραφίδα.

.

Πάνω σε βράχου κορυφή που λες κι εκρεμόταν

έτοιμη στον Αχέροντα τη θάλασσα να πέσει·

Τόσο ψηλά που η θάλασσα σαν ουρανός φαινόταν.

Εδώ ‘ρθαν οι Σουλιώτισσες, εδώ σ’ αυτή τη θέση

.

Και στήσαν όλες το χορό! έχουν στην αγκαλιά τους,

Που να μην είχαν γεννηθεί τα έρημα παιδιά τους.

Και ‘σύρε μία το χορό. Ακούστε την τι λέει.

Μήπως τραγούδι αρχινά ή μήπως κλαίει;

.

– Καλύτερα στης θάλασσας να πέσουμε το κύμα

Και στην ψυχρή της αγκαλιά Σουλιώτισσα να πέσει.

Είπε κι αφήνει το χορό και δίχως να πονέσει

Πετάει το παιδάκι της, τρις το σταυρό της κάνει

και θαύμα! στο κεφάλι της φορεί χρυσό στεφάνι.

.

Ο Σπύρος Περεσιάδης έγραψε ένα θεατρικό έργο τον «Χορό του Ζαλόγγου» που ανεβάστηκε στο Βασιλικό τότε Θέατρο το 1904. Το θεατρικό αυτό έργο το τύπωσε σ’ ένα βι­βλιαράκι το 1913 με τίτλο: «Εθνική τραγωδία ο χορός του Ζαλόγγου» που ανεβάστηκε και πάλι στο θέατρο «Αθήναιον».

Ο Θεόδωρος Σπάθης συνέθεσε ένα συμφωνικό ποίημα τον «Χορό του Ζαλόγγου».

Ο ποιητής Χρήστος Χρηστοβασίλης έγραψε ένα ποίημα που απαγγέλθηκε κατά τις γιορτές της εκατονταετηρίδας στο Ζάλογγο στις 22 Μαίου 1930:

 

ΖΑΛΟΓΓΟ

Γυναίκες στην Ανατολή, γυναίκες και στη Δύση…

Άλλες με μάτια γαλανά, κι άλλες με μάτια μαύρα,

Κι άλλες με καταγάλαζια, που τάχουν οι άγγελοι…

Άλλες πρωτεύουν στο χορό και στο τραγούδι άλλες

Και στο καλό νοικοκυριό και στα γλυκά τα λόγια.

Αλλά γυναίκες άντρισσες, στρατιώτισσες γυναίκες,

Δεν είχεν η Ανατολή, δεν είχεν ούτε η Δύση.

.

Τέτοιες γυναίκες μοναχά στο Σούλι γεννήθηκαν.

Τέτοιες γυναίκες γέννησαν στο Σούλι τους Σουλιώτες!

Το μαρτυράει η Τζαβέλαινα, το μαρτυράει η Δέσπω,

Το μαρτυράει με το σπαθί του Μπότσαρη η Ελένη,

Κι οι βράχοι αυτοί οι περίδοξοι του φοβερού Ζαλόγγου.

.

Ζάλογγο! όνομα ιερό, πανένδοξο, μεγάλο.

Αγιαστήρι αθάνατο, υπέρτατη θυσία,

Χορός εξήντα γυναικών, από το Κακοσούλι,

Βωμός αιώνιος, κι άφθαστος της γυναικείας ανδρείας.

Ω! δεν υπάρχει πουθενά στη Γη την Οικουμένη

Άλλο κανένα Ζάλογγο κι αυτοθυσία τέτοια!

.

Τέτοιες γυναίκες χόρεψαν σ’ αυτούς εδώ τους βράχους

Και πήδησαν ελεύθερες με τα παιδιά στα χέρια,

Στο χάος κάτω το φριχτό, στο στόμα του θανάτου,

Να σώσουνε την πίστη τους και την αγνή τιμή τους,

Για να μη πέσουν ζωντανές στα τούρκικα τα χέρια,

Κι έγραψαν με το αίμα τους, το χιλιοτιμημένο,

Στην Ιστορία αθάνατη ηρωική σελίδα!

.

Τέτοιες γυναίκες άντρισσες, στρατιώτισσες γυναίκες,

Σαν τούτες, που χορέψανε στους βράχους του Ζαλόγγου,

Δεν είχε η Ανατολή, δεν είχε ούτε η Δύση,

Το Σούλι μόνο γέννησε και κάνας άλλος τόπος!

 

Ο Χορός του Ζαλόγγου

(Από τα «Κάλβεια Μέτρα»)

Σαν ιδέες μέσ’ σ’ εγκέφαλο

ενός Θεού αθανάτου

χορεύουν οι Σουλιώτισσες

στο Βράχο του Ζαλόγγου

με ρυθμό άγριο.

.

Μεγαλώνουν πλατύνονται

δε χωρούν στην Ελλάδα.

Βγαίνουν έξω απ’τα σύνορα

της Ζωής και τα σύμβολα

αεροκινούνται.

.

Πάνω στην αιωνιότητα

το Βράχο οι κρινοδάχτυλες

αγγελικά χορεύουν

κι είν’ο γκρεμνός τους τώρα αθανασία.

.

Όχι! δεν ετελείωσε

μόν’ανυψώθη αμέτρητα

κι ως νέος Αστερισμός

– ο χορός του Ζαλόγγου,

λάμπει στα ύψη.

.

 

Ο Κ.Α.Ψάχος έχει γράψει «Τον χορόν του Ζαλόγγου, ως άδεται εν Πελοποννήσου» (Μ. Πετρόχειλος σελ. 470).

Ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος έχει φιλοτεχνήσει έναν πίνακα εμπνευσμένο από το χορό του Ζαλόγγου. Μα και σημε­ρινοί καλλιτέχνες έχουν φιλοτεχνήσει γλυπτά με θέμα το χορό του Ζαλόγγου, όπως ο Βαγγέλης Μουστάκας, ο Χαρ. Παχής.

Σήμερα στο Ζάλογγο υψώνεται ένα μνημείο, έργο του γλύπτη Γ. Ζογγολόπουλου. Ο Τάκης Σούκας έχει γράψει μια «Ωδή στο Ζάλογγο». Γνωστός ο «Χορός του Ζαλόγγου» του Σκαλκώτα. Γενικά για τις Σουλιώτισσες γράφουν: Ο Γάλλος ποιητής και δημοσιογράφος Αύγουστος Φαμπρ (1792-1839) έγραψε ένα δράμα «Ειρήνη ή η ηρωίς του Σουλίου» εμπνευ­σμένο από τις Σουλιώτισσες «που γλύτωναν τους άντρες τους νικώντας τους τυράννους» η λογοκρισία όμως του βασιλιά Καρόλου του Ι’ απαγόρευσε την παράσταση (1825).

Ο Άγγλος διπλωμάτης Δαυίδ-Ριχάρδος Μόριερ (Μοπεί·) (1784-1877) γνώρισε τον Αλή πασά κι έγραψε τη «Φώτω τη Σουλιώτισσα» (Λονδίνο 1857).

Ο Γάλλος ζωγράφος και χαράκτης Αρύ Σεφφέρ (1795-1858) ζωγράφισε τις «Σουλιώτισσες». Ο πίνακας βρίσκεται στο Λούβρο.

Η Μαρία Λεδάκη φιλοτέχνησε σε χαλκό μια «Σουλιώτισσα» κ.ά.

Ο Σπύρος Ματσούκας στα «Πατριωτικά Τραγούδια» του (Αθήνα 1901) και στις σελ. 67-68 έχει ένα ποίημα «Ο βράχος του Ζαλόγγου».

.

Η παράδοση λέει ότι οι Σουλιώτισσες πριν πέσουν στον γκρεμό, έσυραν χορό νεκρώσιμο τραγουδώντας:

Έχε γεια καημένε κόσμε

Έχε γεια γλυκειά ζωή

και συ δύστυχη πατρίδα

Έχε γεια παντοτινή.

.

Στη στεργιά δεν ζει το ψάρι. ο

ύτ’ ανθός στην αμμουδιά

Κ’ οι Σουλιώτισσες δεν ζούνε

μέσ’ τη μαύρη την σκλαβιά,

(ή δίχως την ελευθεριά)

.

Έχετε γεια βρυσούλες

λόγγοι,βουνά, ραχούλες…

.

από το βιβλίο της Κούλας Ξηραδάκη: “Γυναίκες του ΄21- προσφορές, ηρωισμοί και θυσίες”

.

για την αντιγραφή: ιστολόγιο “Αντέχουμε…”

.

άλλα κεφάλαια από το ίδιο βιβλίο:

“Σούλι και Σουλιώτισσες” (μέρος 1ο)

“Σούλι και Σουλιώτισσες” (μέρος 2ο)

Οι Σουλιώτισσες στη μάχη της Κιάφας

Πηγή: Βικιπαίδεια